Moats/Phương pháp/KQKD & dòng tiền

Phương pháp · Bài 3 · đọc khoảng 6 phút

Kết quả kinh doanh và dòng tiền

Báo cáo kết quả kinh doanh cho biết công ty làm ra lợi nhuận từ đâu; báo cáo lưu chuyển tiền tệ cho biết lợi nhuận đó có biến thành tiền thật hay không. Đọc hai báo cáo cùng nhau để nhận ra lợi nhuận bền từ hoạt động chính và tránh doanh nghiệp có lãi chỉ nằm trên giấy.

Minh hoạ: chồng xu chỉ vẽ phác trên giấy ghi Lợi nhuận, mũi tên sang ống đổ xu vàng thật vào két — câu thông điệp: lợi nhuận phải thành tiền thật

Báo cáo kết quả kinh doanh đọc thế nào?

Báo cáo kết quả kinh doanh (KQKD) cho biết trong kỳ công ty bán được bao nhiêu, tốn bao nhiêu và còn lãi bao nhiêu. Doanh thu có ba nguồn rất khác nhau về chất lượng:

Nguồn thuVí dụĐộ bền
Doanh thu bán hàng, dịch vụBán hàng hoá, thành phẩm, dịch vụBền — hoạt động kinh doanh chính
Doanh thu tài chínhLãi cho vay, lãi tỷ giá, lãi đầu tư chứng khoánCó thể chỉ có trong kỳ này
Thu nhập khácThanh lý tài sản, khoản có tính vụ việcThường không lặp lại

Bốn điều cần nhớ:

  1. Kết quả kinh doanh được ghi nhận toàn bộ trong kỳ báo cáo.
  2. Doanh thu ghi nhận khi hàng chuyển giao cho người mua, không phải khi nhận tiền.
  3. Vì vậy doanh thu không phải là tiền đã thu, chi phí không phải là tiền đã chi.
  4. Doanh thu từ hoạt động kinh doanh chính mới là trọng yếu; doanh thu tài chính không phải trọng yếu.

KQKD tốt, chín muồi tốt và đi xuống

Tình trạngDấu hiệu
TốtDoanh thu và lợi nhuận gộp tăng tốt; lợi nhuận chủ yếu từ hoạt động chính; doanh thu tài chính và thu nhập khác nhỏ; biên lợi nhuận gộp và biên ròng ổn định hoặc tăng; lợi nhuận sau thuế ổn định hoặc tăng
Chín muồi tốtDoanh thu đi ngang qua các năm; lợi nhuận gộp ổn định; chi phí tài chính giảm (dùng tiền trả nợ); lợi nhuận sau thuế ổn định hoặc tăng
XấuDoanh thu giảm sút; lợi nhuận gộp giảm mạnh; lợi nhuận ròng thấp và giảm mạnh
Đi xuốngDoanh thu và lợi nhuận không cùng chiều — doanh thu tăng mà lợi nhuận giảm; lợi nhuận đi xuống thảm hại

Báo cáo lưu chuyển tiền tệ: tiền đi đâu?

Lưu chuyển tiền tệ (LCTT) chia dòng tiền thành ba phần. Hãy nghĩ xem tiền vào đâu là tốt, ra đâu là tốt:

Dòng tiềnGồm những gìDấu tốtVì sao
Kinh doanh (CFO)Thu từ bán hàng, trừ chi nhà cung cấp, lương, lãi vay, thuếDươngKinh doanh đẻ ra tiền thật
Đầu tư (CFI)Mua sắm, xây dựng TSCĐ; góp vốn; thu thanh lýÂmĐang đầu tư mở rộng
Tài chính (CFF)Đi vay, trả nợ gốc, phát hành cổ phiếu, trả cổ tứcÂmĐang trả nợ, trả cổ tức

Nhận diện doanh nghiệp tốt qua dòng tiền

  • Doanh nghiệp tốt: CFO dương trong nhiều kỳ, đi cùng và song hành với lợi nhuận; CFF thường âm.
  • Sản xuất đang tăng trưởng: CFI âm lớn, nguyên nhân là "mua sắm, xây dựng TSCĐ" — đối chiếu bảng cân đối thấy XDDD hoặc TSCĐ tăng mạnh.
  • Bán lẻ đang tăng trưởng: HTK tăng mạnh nên CFO có thể âm — nhưng chỉ chấp nhận khi đúng là đang mở rộng.
  • Chín muồi: CFO dương lớn (lợi nhuận ổn định), CFI rất nhỏ, CFF âm lớn (có tiền đem trả nợ, trả cổ tức).

Khi đã thành thạo, nhiều người không cần đọc kỹ LCTT: nếu bảng cân đối và KQKD đều tốt thì dòng tiền thường cũng tốt. Số liệu muốn làm giả thường làm ở CĐKT và KQKD, và chỉ giả được trong thời gian ngắn — vì báo lãi thì phải nộp thuế, kinh doanh không tốt thì không thể có tiền nộp thuế lâu dài. Riêng doanh nghiệp tài chính (ngân hàng, chứng khoán) không cần đọc LCTT vì họ kinh doanh chính đồng tiền.

Báo cáo hợp nhất và báo cáo công ty mẹ

Chỉ tập đoàn có công ty con mới có hai loại báo cáo: hợp nhất và công ty mẹ (riêng). Cách ghi nhận phụ thuộc tỷ lệ sở hữu:

Tỷ lệ sở hữuQuan hệBáo cáo hợp nhất ghi gì
Trên 50%Công ty conToàn bộ doanh thu, lợi nhuận; tách phần lợi ích cổ đông không kiểm soát
20% – 49%Liên doanh, liên kếtLợi nhuận theo tỷ lệ sở hữu, không ghi doanh thu
Dưới 20%Đầu tư tài chínhChỉ ghi cổ tức nhận được

Câu hỏi thường gặp

Báo cáo lưu chuyển tiền tệ gồm những dòng tiền nào?

Gồm 3 dòng: tiền từ hoạt động kinh doanh (CFO), tiền từ hoạt động đầu tư (CFI) và tiền từ hoạt động tài chính (CFF). Doanh nghiệp tốt thường có CFO dương nhiều kỳ liên tiếp, đi cùng lợi nhuận; CFF âm là đang trả nợ, trả cổ tức.

Dòng tiền tự do (FCF) là gì?

Dòng tiền tự do = tiền từ hoạt động kinh doanh (CFO) trừ tiền chi mua sắm, xây dựng tài sản cố định. Đó là phần tiền doanh nghiệp thực sự giữ lại được sau khi đã chi cho đầu tư, có thể dùng trả nợ hoặc trả cổ tức mà không ảnh hưởng hoạt động. Bài Giá trị hợp lý của cổ phiếu cho thấy dòng tiền kiểu này được dùng trong định giá ra sao.

Lợi nhuận tăng nhưng dòng tiền kinh doanh âm nghĩa là gì?

Lợi nhuận có thể chỉ nằm trên giấy dưới dạng phải thu hoặc hàng tồn kho. Chấp nhận được khi doanh nghiệp bán lẻ đang mở rộng thật sự; còn nếu kéo dài nhiều kỳ mà không có lý do mở rộng rõ ràng thì là cờ đỏ — xem thêm bài Dấu hiệu bất thường trên BCTC.

Định giá dùng con số lợi nhuận nào?

Dùng lợi nhuận sau thuế của cổ đông công ty mẹ trên báo cáo hợp nhất. Cùng một công ty con, lợi nhuận hợp nhất của công ty mẹ thay đổi theo tỷ lệ sở hữu, nên không dùng số trên báo cáo riêng khi doanh nghiệp có công ty con.